De renaissance overhuiving van de bisschops- en dekenzetel
Zuidoostelijke bankafsluiting
Koldeweij
4. De zuidoostelijke bankafsluiting
a. De renaissance overhuiving van de bisschops- en dekenzetel (afb. p. 68)
|
Het hoge zuidoostelijke wangstuk werd in 1567-1569, toen de beide laatste zitplaatsen in deze hoek van het koorgestoelte werden verbouwd tot een dubbele troonzetel, juist boven het gesloten benedendeel afgezaagd. De twee zitplaatsen van de oude kanunnikenbanken bleven gehandhaafd, waarboven een renaissance overhuiving werd opgericht. Verondersteld mag worden dat oorspronkelijk de oostzijde van het koorgestoelte min of meer symmetrisch was afgesloten, zoals ook aan de westzijde opzij van de doksaaldoorgang het geval was. Ongetwijfeld was er dus ook aan de zuidoostzijde van de banken een hoge bankwang met een opengewerkt bovenstuk dat het spiegelbeeld was van de 3- of E-vormige dubbele bandspiraal van de noordzijde. Naar de figuratieve decoratie die deze gesierd zal hebben, valt niet meer te gissen. Een uitzondering hierop vormt evenwel de vrijstaande sculptuur die ook bij deze bankwang boven de opengewerkte dubbele spiraal en direct onder de kwartronde huif zal hebben gezeten. De figuur van de heilige keizerin Helena op deze plaats aan de noordoostzijde maakt het waarschijnlijk dat als pendant aan de zuidoostzijde de beeltenis van haar zoon keizer Constantijn was aangebracht. De renaissance opbouw die de twee laatste zitplaatsen van de koorbanken veranderde tot de huidige dubbele troon, kwam tot stand in het kader van allerlei timmer- en beeldhouwerswerk dat tussen 1562 en 1570 in de Sint-Jan werd verricht.17 Uit de niet al te heldere rekeningposten valt met enige waarschijnlijkheid te concluderen dat er vanaf 1567 aan het koorgestoelte werd gewerkt en dat dit in 1569 was voltooid; zeker is dit alles echter niet. Stilistisch gezien is het antiquiserende troonbaldakijn heel wel in deze jaren te dateren. Alleen de twee gotische kanunnikenstoelen werden gehandhaafd hij deze modernisering in antieke stijl: het opengewerkte gedeelte van de hoge wang, de twee corresponderende segmenten van het achterschot en het daarop aansluitende deel van de kwartronde huif werden verwijderd om plaats te maken voor het schrijnwerk dat zich daar tot op de dag van vandaag bevindt. Boven het vooruitstekende renaissance baldakijn liep het beschot waarin de wapenborden van het Gulden Vlies uit 1481 waren opgenomen, ononderbroken door. Het nieuwe bouwsel dat op de oude bank werd gezet, bestaat uit twee met inleg- en snijwerk gedecoreerde achterpanelen tussen gecanneleerde corinthische halfzuiltjes, twee vrijstaande dergelijke zuiltjes met architraaf fries en baldakijn. De vrijstaande zuiltjes zijn op een relatief hoog voetstuk geplaatst waarvan de koplijst zich ter hoogte van de bovenrand van de zetels zelf bevindt. Aan de voetstukken zijn deurtjes bevestigd die de bisschops- en dekenzetel van het verdere gestoelte afzonderen. Tenslotte is ook de lessenaar die tegen de rug van de lagere bankenrij staat, in renaissance stijl vernieuwd. Het baldakijn, dat wat verder uitsteekt over de zetels dan de huif van het gotische gestoelte, is bovenop afgezet met opengewerkte renaissance ornamentiek. In 1881 werd midden voor het wapen-schild van de toenmalige bisschop, monseigneur Adrianus Godschalk, aangebracht tegelijk met de urnen op de hoeken.18 | 67 |
| Noten | |
| 17. | Zie hierover, samenvattend en met nieuwe interpretaties: Peeters 1985, p. 350-351 en p. 358-359. Wat betreft het aandeel van Cornelis Bloemaert, 'antijxsnijder' en vader van de schilder Abraham Bloemaert, zie: Marten Jan Bok, Bloemaert en |
| 18. | Peeters 1985, p. 351. |
A.M. Koldeweij e.a., De koorbanken in de St.-Janskathedraal te 's-Hertogenbosch (1991) 67
Smits
Het koorgestoelte
1e afsluiting, epistelkant
|
Hier is, gelijk ik reeds zeide, alleén de plint bewaard gebleven, waarop eene kolonet van het Heerengestoelte rust. Op de plint is Sint-Michiels beeltenis aangebracht (6). | 209 |
| Noten | |
| 6. | De beeltenis van Sint-Michiel hoort bij 't Oordeel; Sint Michiel is immers de zielenweger, eene type, die steeds op dee groepen van het Oordeel voorkomt. |
C.F.Xav. Smits, De Kathedraal van 's-Hertogenbosch (1907) 209
Literatuur en bronnenpublicaties
A.M. Koldeweij e.a., De koorbanken in de St.-Janskathedraal te 's-Hertogenbosch (1991) 67-71
Frans van Valderen, De kathedrale basiliek van St. Jan te 's Hertogenbosch (1949) 41
n: vermelding in een voetnoot
Bossche Encyclopedie |